નાણાંના પ્રકાર

નાણાકીય પ્રણાલીઓને સમજવી

નાણાકીય બજારોમાં વિવિધ ખેલાડીઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ઉધાર લેનારાઓ, ધિરાણકર્તાઓ અને રોકાણકારોનો સમાવેશ થાય છે જે રોકાણના હેતુઓ માટે લોનની વાટાઘાટ કરે છે. ઉધાર લેનારાઓ અને ધિરાણકર્તાઓ ભવિષ્યની કોઈ તારીખે રોકાણ પર વળતરના બદલામાં નાણાંનો વેપાર કરે છે. ડેરિવેટિવ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સનો પણ નાણાકીય બજારોમાં વેપાર થાય છે, જે એવા કરારો છે જે અંતર્ગત એસેટની કામગીરીના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે.

નાણાકીય પ્રણાલીમાં મૂડી એકત્ર કરવાની માર્ગદર્શિકા નક્કી કરતી વખતે, પ્રોજેક્ટને ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે અને તેને કોણ ભંડોળ પૂરું પાડે છે તે પ્લાનર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, જે બિઝનેસ મેનેજર હોઈ શકે છે. આમ, નાણાકીય વ્યવસ્થા સામાન્ય રીતે કેન્દ્રીય આયોજન, બજાર અર્થતંત્ર અથવા બંનેના સંયોજન દ્વારા ગોઠવવામાં આવે છે.

કેન્દ્રિય રીતે આયોજિત અર્થતંત્રની રચના કેન્દ્રીય સત્તાની આસપાસ કરવામાં આવે છે, જેમ કે સરકાર, જે ચોક્કસ દેશ માટે ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન અને વિતરણને લગતા આર્થિક નિર્ણયો લે છે. બજારની અર્થવ્યવસ્થા એ છે કે જ્યારે માલસામાન અને સેવાઓની કિંમતો નાગરિકો અને વેપારી માલિકોના એકીકૃત નિર્ણય દ્વારા નિર્ધારિત કરવામાં આવે છે, જે ઘણીવાર પુરવઠા અને માંગની અસરોમાં પરિણમે છે.

નાણાકીય બજારો સરકારી નિયમનકારી માળખામાં કાર્ય કરે છે જે આયોજિત થઈ શકે તેવા વ્યવહારોને ફિલ્ટર કરે છે. વાસ્તવિક અસ્કયામતોના વિકાસમાં ફાળો આપવા માટે તેમના પ્રભાવ અને સુવિધાની ક્ષમતાઓને કારણે નાણાકીય પ્રણાલીઓ ભારે નિયમન કરે છે.

નાણાના પ્રકાર

ફાઇનાન્સના મુખ્યત્વે બે પ્રકાર છે:

  1. ડેટ ફાઇનાન્સ અને
  2. ઇક્વિટી ફાઇનાન્સ

નાણાના અન્ય પ્રકારો છે

  • જાહેર નાણાં,
  • પર્સનલ ફાઇનાન્સ,
  • કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સ અને
  • ખાનગી ફાઇનાન્સ.

દરેક પ્રકાર નીચે વ્યાખ્યા અને સમજૂતી સાથે સમજાવેલ છે.

1. દેવું નાણા:

મૂળભૂત રીતે, તમે તમારા વ્યવસાયને જાળવવા અથવા ચલાવવા માટે જે રોકડ મેળવો છો તેને ડેટ ફાઇનાન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે . દેવું નાણાં શાહુકારને માલિકી નિયંત્રણ પૂરું પાડતું નથી; ઉધાર લેનારએ વ્યાજ દર પર સંમતિ સાથે મૂળ રકમની ચુકવણી કરવી પડશે. મોટે ભાગે, વ્યાજ દર લોનની રકમ, સમયગાળો, ચોક્કસ પ્રકારના ધિરાણ અને ફુગાવાના દરના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે.

ડેટ ફાઇનાન્સને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:

  • ટુંકી મુદત નું
  • મધ્યમ ગાળાના અને
  • લાંબા ગાળાના

શોર્ટ ટર્મ ડેટ ફાઇનાન્સ :

સામાન્ય રીતે એકથી એકસો એંસી દિવસના સમયગાળા માટે જરૂરી લોનને ટૂંકા ગાળાના ડેટ ફાઇનાન્સ કહેવામાં આવે છે . આ લોન ફાઇનાન્સની અછત અને કામચલાઉ અથવા પ્રસંગોપાત જરૂરિયાતોને આવરી લેવા માટે લેવામાં આવે છે. ટૂંકા ગાળાના નાણા મૂળભૂત રીતે દૈનિક વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ માટે જરૂરી છે જેમ કે કર્મચારીઓને વેતન ચૂકવવું અથવા કાચો માલ મેળવવો. ટૂંકા ગાળાની લોન મેળવવાની રકમ  મોટાભાગે ચુકવણી માટે આવકના અન્ય સ્ત્રોતો પર આધારિત છે. વ્યવસાયના સપ્લાયરો તરફથી ક્રેડિટ લાઇન્સ એ ટૂંકા ગાળાના ડેટ ફાઇનાન્સના સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપો છે.

ટ્રેડ ક્રેડિટ, ક્રેડિટ કાર્ડ્સ, બિલ ડિસ્કાઉન્ટિંગ, બેંક ઓવરડ્રાફ્ટ, વર્કિંગ કેપિટલ લોન, નાના બિઝનેસ લોન્સ, રિટેલ બેંકો પાસેથી ટૂંકા ગાળાની લોન અને ગ્રાહકો પાસેથી એડવાન્સ એ ટૂંકા ગાળાના ફાઇનાન્સના કેટલાક અન્ય સ્વરૂપો છે.

મધ્યમ ગાળાના દેવું નાણાં :

સામાન્ય રીતે એકસો એંસી થી ત્રણસો પંચોતેર દિવસના સમયગાળા માટે જરૂરી લોનને મધ્યમ ગાળાના ડેટ ફાઇનાન્સ કહેવામાં આવે છે . ભંડોળનો ઉપયોગ કરવાની રીત મોટાભાગે વ્યવસાયના પ્રકાર પર આધારિત છે. વ્યવસાયો સામાન્ય રીતે, વ્યવસાયોના રોકડ પ્રવાહના સ્ત્રોતોમાંથી લોનની ચુકવણી કરે છે. વ્યવસાયો સાધનસામગ્રી, સ્થિર અસ્કયામતો અને તેના જેવા ખરીદવા માટે આ પ્રકારનું નાણા પસંદ કરે છે.

કેટલીકવાર નાના બિઝનેસ માલિકો અથવા સ્ટાર્ટઅપ્સ ફંડના પરિભ્રમણને પરિપૂર્ણ કરવા માટે મધ્યમ ગાળાના ડેટ ફાઇનાન્સનો ઉપયોગ કરે છે. કારણ કે નવા વ્યવસાયોએ સપ્લાયરોને દરેક જરૂરી ચીજવસ્તુઓ જેમ કે સાધનસામગ્રી, મશીનરી, ઈન્વેન્ટરીઝ અને તેના જેવી ખરીદી માટે અગાઉથી ચૂકવણી કરવી જોઈએ. હાયર પરચેસ ફાઇનાન્સ, લીઝ ફાઇનાન્સ, કોમર્શિયલ બેંકો તરફથી મધ્યમ ગાળાની ક્રેડિટ  અને બોન્ડ/ડિબેન્ચર્સ ઇશ્યૂ એ મધ્યમ ગાળાના ડેટ ફાઇનાન્સના કેટલાક ઉદાહરણો છે.

લાંબા ગાળાના દેવું ફાયનાન્સ :

સામાન્ય રીતે ત્રણસો પંચાવન દિવસથી વધુ સમયગાળા માટે જરૂરી લોનને લાંબા ગાળાના ડેટ ફાઇનાન્સ કહેવામાં આવે છે . વ્યવસાય માટે પ્લાન્ટ, જમીન, પુનઃરચના કચેરીઓ અથવા ઇમારતો વગેરે ખરીદવા માટે આ પ્રકારનું નાણા મોટાભાગે જરૂરી છે. લાંબા ગાળાના ફાઇનાન્સમાં ટૂંકા ગાળાના ફાઇનાન્સ કરતાં વધુ સારો વ્યાજ દર હોય છે. આ ડેટ ફાઇનાન્સમાં સામાન્ય રીતે પાંચ, દસ કે વીસ વર્ષનો સમયગાળો હોય છે .

કાર લોન અથવા હોમ લોન લાંબા ગાળાના ફાઇનાન્સના બે લોકપ્રિય ઉદાહરણો છે. બોન્ડ/ડિબેન્ચર્સનો ઇશ્યુ, પ્રેફરન્સ શેરનો ઇશ્યૂ, ઇક્વિટી શેરનો ઇશ્યૂ, સરકાર, નાણાકીય સેવા સંસ્થાઓ અથવા રોકાણ બેંકો તરફથી લાંબા ગાળાની લોન, સાહસ ભંડોળ અથવા રોકાણકારો પાસેથી ભંડોળ, લાંબા ગાળાના ડેટ ફાઇનાન્સના અન્ય ઉદાહરણો છે.

2. ઇક્વિટી ફાઇનાન્સ:

ઇક્વિટી ફાઇનાન્સ એ ઇશ્યૂ દ્વારા અથવા કંપનીના શેર ઓફર કરીને વ્યવસાયો માટે મૂડી એકત્ર કરવાની ઉત્તમ રીત છે. ડેટ ફાઇનાન્સથી ઇક્વિટી ફાઇનાન્સમાં આ એક મુખ્ય તફાવત છે. આ ફાઇનાન્સ સામાન્ય રીતે સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને નવા વ્યવસાયો માટે બીજ ભંડોળ માટે લાગુ કરવામાં આવે છે. જાણીતી કંપનીઓ તેમના વ્યવસાયના વિસ્તરણ માટે વધારાની મૂડી એકત્ર કરવા માટે આ ફાઇનાન્સનો ઉપયોગ કરે છે.

ઇક્વિટી ફાઇનાન્સ સામાન્ય રીતે મુદ્દાઓ દ્વારા અથવા વ્યવસાયના ઇક્વિટી શેર ઓફર કરીને ઉભા કરવામાં આવે છે. મૂળભૂત રીતે, દરેક શેર તે ચોક્કસ કંપની માટે માલિકનું એકમ છે. દાખલા તરીકે, જો કંપનીએ જાહેર રોકાણકારોને 10,000 ઇક્વિટી શેર ઓફર કર્યા હોય. રોકાણકાર તે કંપનીના 1000 ઇક્વિટી શેર ખરીદે છે, એટલે કે તે કંપનીમાં 10% માલિકી ધરાવે છે.

ફાઇનાન્સના અન્ય પ્રકારોની નીચે ચર્ચા કરવામાં આવી છે:

જાહેર નાણાં:

જાહેર નાણા રાજ્યના ખર્ચ અને આવકના અભ્યાસ સાથે વ્યવહાર કરે છે. તે માત્ર સરકારના નાણાંકીય બાબતોને ધ્યાનમાં લે છે. જાહેર ફાઇનાન્સના અવકાશમાં ભંડોળના સંગ્રહ અને રાજ્યની પ્રવૃત્તિઓના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં તેની ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે જેને સરકારના આવશ્યક કાર્યો અથવા ફરજો તરીકે ગણવામાં આવે છે.

જાહેર નાણાને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:

  • જાહેર ખર્ચ
  • જાહેર આવક
  • જાહેર દેવું

i જાહેર ખર્ચ:

જાહેર ખર્ચનો અર્થ સરકાર દ્વારા તેની જાળવણી અને અર્થતંત્ર, સમાજ અને રાષ્ટ્રના કલ્યાણ અને જાળવણી માટે કરવામાં આવતો ખર્ચ છે.

ii. જાહેર આવક:

વ્યાપકપણે જાહેર આવકમાં તમામ રસીદો અને આવકનો સમાવેશ થાય છે, તેમના સ્વભાવ અને સ્ત્રોતને ધ્યાનમાં લીધા વિના, જે સરકાર કોઈપણ સમયગાળા દરમિયાન મેળવે છે. તેમાં સરકાર દ્વારા ઉભી કરાયેલી લોનનો પણ સમાવેશ થશે. સંક્ષિપ્તમાં, તેમાં માત્ર મહેસૂલ સંસાધનોની આવકનો સમાવેશ થશે જેમાં કર, કિંમત, ફી, દંડ, દંડ, ભેટ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

iii જાહેર દેવું:

જાહેર ઋણનો અર્થ થાય છે ઉભી કરાયેલી લોન કે જે તેની સાથે વ્યક્તિઓ અને વ્યાજની ચુકવણીની જવાબદારીને વહન કરતી જાહેર નાણાંનો સ્ત્રોત છે.

વ્યક્તિગત નાણાં:

પર્સનલ ફાઇનાન્સ કુટુંબ અથવા વ્યક્તિના નાણાકીય નિર્ણયો માટે નાણાંના સિદ્ધાંતોના ઉપયોગને સૂચવે છે. તેમાં કુટુંબો અથવા વ્યક્તિઓ જે રીતે મેળવે છે, બજેટ કરે છે, ખર્ચ કરે છે અને નાણાકીય સંસાધનો બચાવે છે, ભવિષ્યના જીવનની વિવિધ ઘટનાઓ અને નાણાકીય જોખમોને ધ્યાનમાં લે છે . નાણાકીય સ્થિતિ ઘરના રોકડ પ્રવાહ અને નેટવર્થની તપાસ કરીને ઉપલબ્ધ વ્યક્તિગત સંસાધનોને સમજવા પર કેન્દ્રિત છે. નેટ વર્થ એ વ્યક્તિની બેલેન્સ શીટ છે, જે તે વ્યક્તિના નિયંત્રણ હેઠળની તમામ અસ્કયામતોનો સારાંશ દ્વારા મેળવવામાં આવે છે, એક સમયે ઘરની તમામ જવાબદારીઓને બાદ કરીને.

કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સ:

કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સમાં કોર્પોરેશન ચલાવવા સંબંધિત નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે. તે એક વિભાગ અથવા વિભાગ છે જે કંપનીના નાણાકીય કાર્યોની દેખરેખ રાખે છે. કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સની પ્રાથમિક ચિંતા ટૂંકા ગાળાના અને લાંબા ગાળાના નાણાકીય આયોજન અને વિવિધ વ્યૂહરચનાઓના અમલીકરણ દ્વારા શેરધારકના મૂલ્યને મહત્તમ કરવાની છે.

ખાનગી નાણાં:

ખાનગી ફાઇનાન્સ કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સની વૈકલ્પિક પદ્ધતિ સૂચવે છે જે કંપનીને મર્યાદિત સમયમર્યાદા સાથે નાણાકીય સમસ્યાઓ ટાળવા માટે ભંડોળ એકત્ર કરવામાં મદદ કરે છે. મૂળભૂત રીતે, આ પદ્ધતિ એવી કંપનીને મદદ કરે છે જે સિક્યોરિટી એક્સચેન્જમાં સૂચિબદ્ધ નથી અથવા આવા બજારોમાં નાણાં મેળવવા માટે અસમર્થ છે. ખાનગી નાણાકીય યોજના બિનનફાકારક સંસ્થા માટે પણ યોગ્ય હોઈ શકે છે.

નાણાંના પ્રકાર

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Scroll to top